Η διαμάχη για το χρέος στις ΗΠΑ

Του ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΟΣ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑ Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών nmarav@pspa.uoa.gr

Μετά την ήττα του προέδρου Ομπάμα στις βουλευτικές εκλογές, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα διεξάγει έναν αδυσώπητο αγώνα προκειμένου να μειωθεί το έλλειμμα του αμερικανικού προϋπολογισμού, όχι με αύξηση της φορολογίας αλλά με μείωση των δαπανών.

Ο πρόεδρος και το Δημοκρατικό Κόμμα, αφού έχουν υποχωρήσει σε πολλά σημεία του κοινωνικού τους προγράμματος προς όφελος των «απόκληρων» της αμερικανικής κοινωνίας, αντιστέκονται τώρα στην επίθεση για την...
ουσιαστική κατάργηση αυτού του προγράμματος.

Το ζήτημα έχει μια δραματική διάσταση, γιατί δύσκολα μπορεί να ξεπερασθεί ένα όριο δημόσιου δανεισμού και, προκειμένου να αποφευχθεί «στάση πληρωμών», η οποία θα εντείνει την παγκόσμια οικονομική αβεβαιότητα, πρέπει, για να μειωθεί το έλλειμμα, ή να καταργηθούν φοροαπαλλαγές ή να καταργηθούν κοινωνικά επιδόματα μέχρι τις αρχές Αυγούστου 2011 (εκτός αν μειωθούν οι στρατιωτικές δαπάνες).

Η πολιτική διαμάχη για το δημόσιο χρέος δεν έχει σημασία μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά για ολόκληρο τον κόσμο, γιατί με τρόπο ανάγλυφο τίθεται το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα της μείωσης του ελλείμματος του προϋπολογισμού εις βάρος των πλουσιότερων ή εις βάρος των φτωχότερων στρωμάτων της κοινωνίας.

Η δημοσιονομική πολιτική, δηλαδή η κατανομή των δημόσιων εσόδων (φόρων κυρίως) και των δημόσιων δαπανών, αποτελεί στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες το σημαντικότερο πολιτικό διακύβευμα, διότι αφορά την αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου σε μια οικονομία. Δεν υπάρχουν πολλοί τρόποι να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα: Μπορεί να αυξηθεί η φορολογία ή μπορεί να μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες ή και τα δύο μαζί.

Η κατανομή των φορολογικών βαρών προφανώς έχει πολιτικό περιεχόμενο, εφόσον μπορεί να επιβαρύνει περισσότερο τους «έχοντες και κατέχοντες» παρά τους μισθωτούς και συνταξιούχους. Ταυτόχρονα και η κατανομή των δημόσιων δαπανών έχει και αυτή μεγάλη πολιτική σημασία, δεδομένου ότι μπορεί να ευνοούνται περισσότερο τα φτωχότερα στρώματα και οι άνεργοι σε σχέση με τα υπόλοιπα κοινωνικά στρώματα.

Η προσπάθεια μείωσης των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες, έχει προφανώς όλα τα προαναφερόμενα χαρακτηριστικά της πολιτικής διαμάχης μεταξύ των συντηρητικών και των σοσιαλδημοκρατικών επιλογών που με τόσο σαφή και καθαρό τρόπο εμφανίζονται στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Προφανώς, η επιτακτική ανάγκη γρήγορης δημοσιονομικής προσαρμογής στις υπερχρεωμένες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας προκειμένου να δημιουργηθούν πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα και να αρχίσει η σταδιακή μείωση του υπέρογκου συσσωρευμένου δημόσιου χρέους τους, θα μπορούσε να δικαιολογήσει αβλεψίες και υπερβολές, τόσο στην επιβολή της φορολογίας όσο και στις περικοπές των δημόσιων δαπανών ακόμη και από σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις.

Ωστόσο, η αντίσταση που φαίνεται να προβάλλει ο πρόεδρος Ομπάμα στην πίεση των συντηρητικών για περικοπές των κοινωνικών επιδομάτων και όχι για αύξηση της φορολογίας των εχόντων, μπορεί να είναι ένα σημείο αναφοράς για την όσο το δυνατόν δικαιότερη επιβολή της φορολογίας και ορθολογικότερη μείωση των δαπανών ακόμη και για τις πιο υπερχρεωμένες χώρες.

Ειδικότερα στην Ελλάδα, καθώς η φοροδοτική ικανότητα των μεσαίων και χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων και ιδιαίτερα των μισθωτών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα έχει εξαντληθεί και η έμμεση φορολογία δεν έχει άλλα περιθώρια, η φορολόγηση των μεγάλων εισοδημάτων και σύλληψη της φοροδιαφυγής είναι η μοναδική επιλογή. Ταυτόχρονα, επειδή οι περικοπές των μισθών και των κοινωνικών παροχών έχουν αγγίξει το όριό τους, επιβάλλεται πλέον η μείωση των λειτουργικών εξόδων του κράτους και των κρατικών οργανισμών με κάθε τρόπο και χωρίς καμιά καθυστέρηση.

(από enet)