Οι κατάσκοποι ξανάρχονται…

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη

Η πρόσφατη σύλληψη 10 Ρώσων κατασκόπων στις ΗΠΑ -ενώ ένας ενδέκατος κατάφερε να διαφύγει από την Κύπρο- μας θύμισε τις παλιές καλές εποχές του Ψυχρού Πολέμου με τους κατασκόπους που προσπαθούσαν να έχουν υπό στενή παρακολούθηση τις στρατιωτικές δραστηριότητες του αντιπάλου. Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου πολλοί είναι εκείνοι που πίστεψαν πως και η...κατασκοπεία έχασε το νόημά της. Ενδεχομένως αυτό να είναι σωστό στο μέτρο που ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών περιορίστηκε κάπως και η δεύτερη υπερδύναμη, η Σοβιετική Ένωση, δεν υπάρχει πια. Η σύλληψη όμως των Ρώσων κατασκόπων στις ΗΠΑ μας θύμισε πως στην ουσία η κατασκοπεία δεν σταμάτησε ποτέ. Απλώς το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε κάπως από τον στρατιωτικό τομέα σε αυτόν της βιομηχανίας και της τεχνολογίας. 
Οι νέοι κατάσκοποι δεν ψάχνουν μόνο να πληροφορηθούν για τα στρατιωτικά μυστικά του αντιπάλου αλλά και για την πρόοδό του στην τεχνολογία, την κατάσταση της οικονομίας του, τα μυστικά της βιοτεχνολογίας του, τα λογισμικά, τα σχέδιά του στον ευρύτερο χώρο της πολιτικής. Έτσι οι
σύγχρονοι κατάσκοποι δεν παρακολουθούν μόνο την κυβερνητική δραστηριότητα του αντιπάλου αλλά και αυτήν των πολυεθνικών εταιρειών, των πανεπιστημίων και των κάθε είδους σημαντικών εργαστηρίων. Με την έννοια αυτή, κατασκοπεία διεξάγεται σήμερα ακόμη και ανάμεσα σε φιλικές χώρες. Σε ένα άλλο επίπεδο η κατασκοπεία αποκτά μεγάλη σημασία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η διείσδυση πρακτόρων σε τρομοκρατικές ομάδες είναι σήμερα ίσως πολύ πιο σημαντική για την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα παρά η κατασκοπεία ανάμεσά τους.
Η τεράστια τεχνολογική πρόοδος που γνώρισε τα τελευταία χρόνια η ανθρωπότητα διευκολύνει βέβαια την κατασκοπεία και περιορίζει ως ένα σημείο τη φυσική ανθρώπινη παρουσία στους χώρους από όπου θα γίνει η συλλογή της αναγκαίας πληροφόρησης. Εντούτοις η περίπτωση των Ρώσων κατασκόπων στις ΗΠΑ έδειξε πως η παλιά κλασική μέθοδος εμφύτευσης κατασκόπων στο έδαφος του αντιπάλου παραμένει πάντα ζωντανή. Οι Ρώσοι κατάσκοποι «αμερικανοποιήθηκαν», ήταν ενταγμένοι στην αμερικανική κοινωνία ως Αμερικανοί πολίτες, ζούσαν τη ζωή του μέσου Αμερικανού πολίτη, είχαν οικογένειες και παιδιά τα οποία πιθανόν να μη γνώριζαν τον πραγματικό ρόλο των γονιών τους. Το παράξενο είναι πως δεν κατηγορήθηκαν καν για κατασκοπεία, κάτι που θα τους οδηγούσε σε ισόβια κάθειρξη. Κατηγορήθηκαν απλώς για «συνωμοσία με σκοπό να δράσουν ως πράκτορες ξένης κυβέρνησης», ως να επρόκειτο για λομπίστες που εργάζονταν για μια ξένη κυβέρνηση... Και πολύ γρήγορα ανταλλάχθηκαν με κατασκόπους των Αμερικανών που κρατούνταν στις ρωσικές φυλακές.
Ουσιαστικά λοιπόνκαμία ένταση δεν προκλήθηκε από το επεισόδιο αυτό μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον. Με άλλα λόγια το επεισόδιο υποβαθμίστηκε όπως φαίνεται να έχει υποβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια και ο ρόλος της κατασκοπείας χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως δεν παραμένει μια σημαντική δραστηριότητα για κάθε κράτος που σέβεται τον εαυτό του και θέλει να προστατεύσει τα συμφέροντά του. Απλώς οι κατασκοπευτικές δραστηριότητες στις μέρες μας αποδραματοποιήθηκαν και έχασαν το ψυχροπολεμικό τους υπόβαθρο. Μιλάμε για μια νέα κουλτούρα στο χώρο της κατασκοπείας. Άλλωστε οι σημερινοί κατάσκοποι δεν ψάχνουν μόνο για απόρρητες πληροφορίες στα άδυτα της κρατικής μηχανής αλλά και για εκτιμήσεις και αναλύσεις της καθημερινότητας του αντιπάλου.
Σε ό,τι μας αφορά βέβαια, η διαφυγή του Κρίστοφερ Μέτσος, δείχνει την ανικανότητα των δικών μας υπηρεσιών να θέσουν υπό σοβαρή παρακολούθηση έναν άνθρωπο που γνώριζαν πως θα έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του για να διαφύγει. Πιο εύκολη, όπως γράφτηκε, ήταν η παρακολούθηση του δικηγόρου Ξενή Ξενοφώντος και η επιδρομή στο σπίτι του στις έξι το πρωί... Εκτός και αν επρόκειτο για «διαφυγή» με εισαγωγικά...
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. 

(από kapistri)